ถ้านกทั้งหลายไม่ยอมร้องเพลง…ฉันจะฆ่ามันให้หมด (โนบูนางะ)
ถ้านกทั้งหลายไม่ยอมร้องเพลง…ฉันจะสอนให้มันร้อง (ฮิเดโยชิ)
ถ้านกทั้งหลายไม่ยอมร้องเพลง…ฉันจะเฝ้ารอให้มันร้องเอง (อิเอยาสุ)*

ประโยคทั้งสามข้างต้นนี้เป็นการบรรยายถึงลักษณะนิสัยของอดีตผู้ยิ่งใหญ่ของญีปุ่นในยุคแรกเริ่มได้เป็นอย่างดี

ถ้าเป็นเรื่องของประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น เรามักจะคุ้นเคยกับคำ ๓ คำ นั่นคือ สมเด็จพระจักรพรรดิ์ โชกุน และไดเมียว ส่วนใหญ่เราอาจจะมีความเข้าใจสับสนกันระหว่าง ๓ คำนี้ ซึ่งคนไทยอาจจะได้รับข้อมูลมาจากสื่อต่างๆ ทั้งข่าว ละคร การ์ตูน หรือนิยายต่างๆ คำว่าสมเด็จพระจักรพรรดิ์ หรือ จักรพรรดิ์ มีความหมายตรงตัวคือผู้ปกครองอาณาจักร หรือก็คือตำแหน่งกษัตริย์นั่นเอง มีการสืบทอดกันมาตามสายเลือด มีอำนาจปกครองสูงสุดหรือเป็นเจ้าชีวิตนั่นเอง

คำว่า โชกุน คือตำแหน่งผู้บริหารราชการแผ่นดินหรือจะเปรียบกับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีก็ได้ ซึ่งควบตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุดไว้ด้วย เนื่องจากมีอำนาจควบคุมกองกำลังทหารไว้ในมือ ทั้งกองกำลังของตนเองหรือกองกำลังของราชสำนัก ตำแหน่งโชกุนใช้วิธีการสืบทอดกันตามสายเลือดเช่นเดียวกัน คือเป็นพระญาติหรือผู้สืบเชื้อสายจากสมเด็จพระจักรพรรดิ์ ในบางยุคที่สมเด็จพระจักรพรรดิ์มีอำนาจเข้มแข็ง มีพระปรีชาสามารถมาก ก็สามารถกุมอำนาจการบริหารราชการแผ่นดินและกองทัพไว้ในการควบคุมของพระองค์ แต่ในบางยุคสมัยที่ราชสำนักอ่อนแอ โชกุน จึงก้าวขึ้นมามีอำนาจเหนือพระจักรพรรดิ คอยชักใยอยู่เบื้องหลัง ดังที่เราเคยเห็นกันในละครหรือในการ์ตูนอยู่ทุกบ่อย

คำว่า ไดเมียว คือตำแหน่งผู้ปกครองหัวเมืองหรือบรรดาเจ้าเมืองต่างๆ ที่ต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของโชกุนหรือสมเด็จพระจักรพรรดิอีกทอดหนึ่ง ตำแหน่งไดเมียวไม่จำเป็นต้องสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระจักรพรรดิ์ นายทหารชั้นผู้ใหญ่หรือแม่แต่คนธรรมดา หากมีความสามารถก็สามารถขึ้นครองตำแหน่งไดเมียวได้เช่นกัน

ไดเมียวนั้นมีเมืองและกองกำลังทหารเป็นของตนเอง ในบางครั้งจึงปรากฏว่ามีไดเมียวบางคนพยายามตั้งตนเป็นใหญ่ โดยการโค่นล้มไดเมียวอื่นๆ บางยุคสมัย ไดเมียวคนสำคัญอาจจะมีบารมีมากกว่าโชกุนเสียด้วยซ้ำ แต่ด้วยประเพณีที่สืบทอดกันมา ทำให้ไดเมียวนั้นๆ ไม่สามารถเปลี่ยนสถานะขึ้นเป็นโชกุนได้ ตัวอย่างเช่น โทโยโทมิ ฮิเดโยชิ (ค.ศ. ๑๕๓๖-๑๕๙๘) ในช่วงที่เขาเรืองอำนาจสูงสุด ก็ยังไม่สามารถก้าวขึ้นเป็นโชกุนได้ เนื่องจากเขาเกิดในครอบครัวชาวนา แต่ในทางปฏิบัติแล้วเขากุมอำนาจการบริหารเอาไว้ในมือเพียงผู้เดียว

โทกุงาวะ อิเอยาสุ ผู้นำทางการทหารคนสำคัญ ได้รับการแต่ตั้งจากพระจักรพรรดิ์ให้ดำรงตำแหน่งโชกุน เมื่อ ค.ศ. ๑๖๐๓

 
โทโยโทมิ ฮิเดโยชิ ผู้นำทางการทหารคนสำคัญอีกท่าหนึ่ง แต่ไม่สามารถเป็นโชกุนได้เนื่องจากมีเชื้อสายมาจากชาวนา

ทั้งสามตำแหน่งข้างต้นนี้ ล้วนแต่มีบทบาทในประวัติศาสต์ของประเทศญี่ปุ่นมาช้านาน ในบางยุคสมัยเราจะพบว่าการบริหารบ้านเมืองนั้นตกอยู่ในเงื้อมมือของโชกุน แทนที่จะเป็นสมเด็จพระจักรพรรดิ์ เนื่องจากราชสำนักอ่อนแอ ตำแหน่งจักรพรรดิจึงเป็นเสมือนหุ่นเชิดเท่านั้น หรือในบางยุคที่โชกุนอ่อนแอ บรรดาไดเมียวต่างๆ จึงพากันแข็งเมือง และก้าวขึ้นมามีบทบาทเหนือโชกุน ที่เปลี่ยนสถานะมาเป็นเพียงหุ่นเชิดบ้าง ทั้งหมดนี้ต่างสลับหน้าที่และบทบาทไปตามสถานภาพของแต่สกุล ซึ่งไม่ต่างไปจากอาณาจักรอื่นๆ ในโลก ที่ผู้ที่แข็งแกร่งเท่านั้นจึงจะได้ครองอำนาจสูงสุด

ประเทศญี่ปุ่นนั้นมีประวัติศาสตร์อันยาวนานพอสมควร แม้ในปัจจุบันจะมีสภาพภูมิประเทศเป็นเกาะ แต่ในอดีตนั้นเชื่อว่าญี่ปุ่นเคยเป็นผืนแผ่นเดียวกับแผ่นดินใหญ่ เนื่องจากมีการขุดสำรวจพบกระดูกช้างโบราณ ซึ่งไม่ใช่สัตว์ท้องถิ่นของญี่ปุ่น แต่เพราะการเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยา ทำให้ญี่ปุ่นแปรสภาพกลายเป็นเกาะอย่างในปัจจุบัน

ประชากรบนเกาะญี่ปุ่นนั้นไม่สามารถระบุชี้ชัดไปได้ว่ามาจากที่ใด แต่จากสภาพที่ถูกโดดเดี่ยวจากแผ่นดินใหญ่ ทำให้ชาวญี่ปุ่นในยุคแรกๆ ตื่นตัวในการเรียนรู้วัฒนธรรมของคนต่างถิ่น ในทางตรงข้ามพวกเขาเองได้รับปกป้องจากการรุกรานของประเทศอื่นเช่นกัน จึงไม่ได้วิตกในเรื่องของการถูกผสมผสานด้านวัฒนธรรมเสียเท่าไหร่

* จาก Croft, A. History of the Far-East. New York: Longmans, Green, 1958. แปลความโดย รศ.เพ็ญศรี กาญจโนมัย

ตึกกลม นิตยสารของชาวคณะวิทย์ (มหิดล)

ช่วงเดือนที่ผ่านมา ได้มีโอกาสจับงานใหม่ที่อยากจะลองทำมานานแล้ว นั่นคือทำนิตยสารซักเล่ม แม้จะเคยผ่านงานหนังสือพิมพ์และนิตยสารมาบ้าง แต่คราวนี้เป็นนิตยสารที่ทำเองกับมือ คิดเอง ผลิตเอง เมื่อสำเร็จออกมามันก็ชวนให้ชื่นใจดีเสียจริง ไม่ได้ทำเพียงคนเดียวหรอก ถึงแม้ว่ากว่าร้อยละ ๗๐ จะทำเองก็ตาม แต่ก็ยังต้องอาศัยความร่วมมือจากทีมงานด้วย นิตยสารเล่มที่ว่านี้คือ “ตึกกลม” นิตยสารออนไลน์ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

ย้อนความไปเมื่อราว ๓ ปีก่อน มีนักศึกษากลุ่มหนึ่ง นำโดยสามแกนนำที่ขออนุญาตเอ่ยนามด้วยความภูมิใจแทนน้องๆ เขา มี”น้องมุก” อัญชลี ขจิตพรวดี, “น้องแอ๋ม” อารียา จันทศรี และ “น้องเบิร์ด” ประทีป อมรรัตนพันธ์  และพวกๆ อีกกลุ่มนึงได้รวมตัวกันจัดทำหนังสือทำมือขึ้นมาเล่มหนึ่งชื่อว่า ตึกกลม พวกน้องๆ เขียนกันเอง ชักชวนใครต่อใครมาช่วยกันเขียนบทความบ้าง สารคดีบ้าง การ์ตูนบ้าง คือทั้งหมดในเล่มนั้นล้วนเกิดจากความคิดของคนในคณะทั้งสิ้น จึงถือได้ว่าเป็นผลงานของคนในคณะเพื่อคนในคณะอย่างแท้จริง เล่มแรกที่ออกมาได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะนับว่าแปลกใหม่ยังไม่มีใครทำขึ้นมา น้องๆ กลุ่มนี้ได้เงินสนับสนุนจากฝ่ายงานการศึกษา ก็ไม่ได้มากมายอะไร ก็เอามาถ่ายสำเนาเย็บเป็นเล่มแจกฟรีไม่กี่ร้อยเล่ม ทั้งหมดนี้เกิดจากความตั้งใจจริงของน้องๆ เขาครับ เงินทองไม่ใช่เรื่องที่พวกเขาคิดถึง หากแต่เป็นความตั้งใจที่จะนำเสนอผลงาน เสนอไอเดีย ถ่ายทอดมุมมองและความคิดของพวกเขาเท่านั้นเอง

น้องๆ กลุ่มนี้ผลิต ตึกกลม ออกมาทั้งหมด ๕ เล่มครับ แล้วก็หยุดหายไป เพราะว่าน้องๆ เขาเริ่มโตขึ้น แต่ละคนก็มีภาระการเรียนมากขึ้น จึงหาเวลามาทำได้น้อยลง ส่วนเด็กๆ รุ่นใหม่ที่จะมารับช่วงต่อก็คงมีไฟไม่แรงพอครับ ไม่ได้มองว่าเด็กรุ่นใหม่เขาไม่ใส่ใจ ไม่สนใจทำกิจกรรมนะครับ ก็เข้าใจว่าทัศนคติต่อการทำกิจกรรมแบบนี้มันต่างกัน ต่างคนต่างมีภาระการเรียนอันหนักหนา คงคิดว่าเอาเวลาไปท่องตำราจะดีกว่ากระมัง ซึ่งก็ไม่ผิดหรอกครับ แต่ในฐานะคนที่คอยติดตามตึกกลมอยู่ ก็รู้สึกเสียดายเหมือนกัน

สุดท้ายก็ทนไม่ไหว อยากจะลองทำบ้างซักครั้ง เลยชักชวนใครๆ ที่รู้จัก เพื่อนๆ น้องๆ ในคณะนี่แหละว่าสนใจจะเขียนบทความลงตึกกลมไหม คนที่รู้จักตึกกลมเขาก็ดีใจว่าตึกกลมจะกลับมาแล้วเหรอ เราก็บอกไปว่าใช่ แต่มันจะกลับมาได้ต้องอาศัยพวกเราชาวคณะวิทย์นี่แหละช่วยๆ กัน ก็ได้ผู้ที่สนใจส่งเรื่องมาให้หลายเรื่องเชียว แล้วก็ได้น้องๆ ที่อาสาเป็นทีมสัมภาษณ์ เป็นตากล้องให้ จนสุดท้ายก็สำเร็จออกมาเป็น “ตึกกลม ฉบับที่ ๖”

ด้วยความที่เราไม่มีเงินทุน ก็เลยอาศัยทำเป็น E-Magazine ไม่เสียค่าใช้จ่ายเพราะขอพื้นที่ Server ของคณะเขา ฉบับนี้ออกจะตะกุกตะกักและไม่สมบูรณ์ในหลายๆ ด้าน ก็อยากให้ผู้อ่านแนะนำมาแหละครับว่ามันยังขาดอะไรตรงไหน ต้องปรับปรุงอะไรอีกบ้าง และที่สำคัญคือยังขาดทีมงานที่จะมาร่วมกันทำ น้องเบิร์ด หนึ่งในผู้ก่อตั้งก็ดูท่าทางดีใจที่ ตึกกลม ของเขากลับมามีชีวิตอีกครั้ง แน่นอนว่าเราก็จีบให้น้องเขามาร่วมงานกันอีกครั้ง

ยังไม่รู้เหมือนกันว่า ตึกกลม จะยืนต้านแรงลมแรงฝนได้อีกซักกี่ฉบับ แต่ก็จะพยายามรักษามันไว้ให้นานที่สุดล่ะนะ

เชิญอ่านได้เลยจ้า www.sc.mahidol.ac.th/magazines

เรื่องผีๆ ของ มช. ยังมีอีกมากมาย นอกจาก ป๊อกครืด แล้ว เรื่องที่โด่งดังไม่แพ้กันเห็นจะเป็นเรื่องของห้องสีชมพู

ผลจากการที่เล่ากันปากต่อปาก สุดท้ายก็กลายเป็นว่าหอที่เกิดเรื่องนี้สลับเปลี่ยนจนไม่แน่ใจว่าเหตุเกิดที่หอใดกันแน่ บ้างก็ว่าหอ ๗ หอ ๘ บางทีก็ย้อนไปถึง หอ ๔ ด้วยซ้ำ แต่เท่าที่ได้รับฟังส่วนมากจะชี้ไปที่หอ ๘ หญิงเสียมากกว่าหออื่น

หอ ๘ หญิงที่ว่านี้ไม่ใช่หอเก่าแก่ แต่ในสมัยย้อนหลังเมื่อ ๑๐ กว่าปีก่อนก็นับว่าเป็นหอที่ใหม่เอี่ยมเลยทีเดียว เรื่องราวเกิดขึ้นจากนักศึกษาสาวคนหนึ่ง ไม่ทราบแน่ชัดว่าคณะไหนกันแน่อีกเช่นกัน เกิดพลาดท่าเสียทีให้กับแฟนหนุ่มที่เป็นรุ่นพี่ที่ มช. นี่แหละ จนเกิดตั้งครรภ์ขึ้น ที่น่าเศร้าคือฝ่ายชายนั้นไม่ยอมรับผิดชอบเพราะอ้างว่าเธอเองก็มีนิสัยชอบเที่ยวอยู่แล้ว เด็กในท้องอาจไม่ใช่ลูกของเขาก็ได้ และก่อนหน้านี้ทั้งคู่ก็มีเรื่องระหองระแหงกันอยู่แล้ว เนื่องจากฝ่ายชายเริ่มไปติดพันสาวคนใหม่

เมื่อถูกทิ้งอย่างไม่ใยดี ฝ่ายหญิงก็เริ่มกดดัน มากขึ้น ไหนจะถูกแฟนทิ้ง ไหนจะเด็กในท้อง เธอจึงตัดสินใจเอาเด็กออกด้วยตัวเอง ตรงนี้เรื่องเล่าเริ่มต่างกันออกไป บ้างเล่าว่าเธอทานยาขับเลือด บ้างเล่าว่าเธอใจถึงถึงขนาดเอาฟุตเหล็กคว้านในช่องคลอดเพื่อทำลายเด็กจนตกเลือด บ้างก็ว่าเธอมีอาการตกเลือดเอง หรือบ้างก็ว่าเธอทำร้ายตัวเองด้วยการกรีดข้อมือ แต่ไม่ว่าจะแบบไหน ภายในห้องก็เปรอะเปื้อนไปด้วยคราบเลือดที่กระเซ็นไปทั่วทั้งห้อง และยังมีการแต่งเติมกันอีกว่าเธอใช้เลือดเขียนข้อความลงบนผนังห้องเสียด้วยซ้ำ

หญิงสาวเสียชีวิตในเวลาต่อมา หลังจากจัดการกับศพแล้วกลับเกิดเรื่องประหลาดขึ้น เมื่อห้องที่เต็มไปด้วยรอยเลือดนั้นไม่สามารถทำความสะอาดออกได้ เช็ดเท่าไหร่รอยเลือดก็ไม่จางหาย ต่อให้เอาสีทาทับ ไม่นานรอยเลือดก็กลับปรากฏขึ้นมาอีก ราวกับว่าเธอยังคงสิงสู่อยู่ในห้องนั้น ไม่ยอมไปไหน สุดท้ายทางหอจึงใช้วิธีทาสีใหม่ทั้งห้องโดยใช้สีชมพูเพื่อให้สีกลืนไปกับรอยเลือด

จากนั้นก็เกิดเรื่องราวชวนกรี๊ดมาตลอด ไม่ว่าจะเป็นเสียงร้องครวญครางในยามค่ำคืน หรือบางครั้งก็มาปรากฏกายให้เห็นในสภาพเลือดโชก ว่ากันว่าห้องที่ว่านี้ถูกแปรสภาพเป็นห้องเก็บของ และยังคงความเฮี้ยนไม่เปลี่ยน ขนาดที่ว่าแม่บ้านประจำหอพักยังไม่ค่อยกล้าจะเข้าไปเก็บของในห้องนี้ แต่ใช้วิธีเปิดประตูแล้วโยนของทิ้งไว้อย่างลวกๆ

ฟังไว้เป็นอุทธาหรณ์ครับ ไม่ว่าเรื่องสยองขวัญนี้จะมีจริงหรือไม่ แต่มันก็ช่วยสอนเด็กๆ ในวัยเรียนได้ดีในเรื่องของการระวังเนื้อระวังตัว วัยรุ่นริรักแล้วก็เกิดปัญหาตามมา ความรักในวัยหนุ่มสาวเป็นสิ่งสวยงามครับ แต่คงต้องพยายามให้อยู่ขอบเขตที่เหมาะสม มิเช่นนั้นมันก็อาจก่อให้เกิดเรื่องเศร้าขึ้นได้

ช่วงนี้บังเอิญมีหนังเข้าใหม่เรื่องหนึ่ง เล่าเรื่องราวสยองขวัญแบบผีๆ ที่เป็นตำนานเล่าขานของสถาบันการศึกษาต่างๆ เลยนึกถึงสถาบันเก่าว่าพอจะมีเรื่องอะไรทำนองนี้บ้างไหม เท่าที่จำความได้ตามที่ได้ฟังเขาเล่ามาก็มีอยู่พอสมควร

ส่วนใหญ่เรื่องทำนองนี้มักจะเป็นเรื่องที่ “เขาเล่าว่า” ซึ่งเขาที่ว่าที่คือใครก็ไม่รู้ ไม่สามารถเจาะจงหาต้นกำเนิดได้ บางครั้งเรื่องที่เล่ากันก็ใช่ว่าจะเกิดมานมนาน แต่ผลจากการส่งต่อกันปากต่อปาก ระยะเวลาของเรื่องจึงหาจุดเริ่มต้นไม่ได้ ตอนนั้น ตอนโน้น เมื่อก่อนโน้น คำง่ายๆ พวกนี้กลับสร้างกลลวงทางจิตใจให้แก่ผู้รับสารจำคิดไปว่าเรื่องเกิดขึ้นมานานเสียเต็มประดา

เรื่องเหล่านี้บางครั้งหากมองในมุมลึกๆ อาจเป็นอุบายที่ป้องปรามไม่ให้เกิดเรื่องน่าเศร้า อย่างเช่นอุบัติเหตุ อาชญากรรม โดยกุเอาเรื่องผีสางที่คนไทยเราจำฝังใจมาเป็นกลอุบายให้ขยาดกัน

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ขึ้นชื่อว่ามหาวิทยาลัย ไม่ว่าจะเก่าหรือใหม่ก็มักจะมีเรื่องทำนองนี้ไว้เล่าจากรุ่นสู่รุ่นเสมอ ที่ มช. ก็มีเรื่องเล่าอยู่มากพอสมควร ที่เด่นๆ ก็มีอยู่ ๒-๓ เรื่อง อย่างเช่นเรื่อง ป๊อก…ป๊อก…ครืด เรื่องนี้รู้จักกันในหมู่นักศึกษาทั่วประเทศ เล่าต่อๆ กันมา มีการเปลี่ยนแปลงรายละเอียดจนเพี้ยนไปหมด แต่ยังคงเค้าโครงเรื่องเดิมไว้ ว่าด้วยเรื่องของความห่วงใยต่อเพื่อนที่แม้จะเสียชีวิตไปแล้วก็ยังอุตส่าห์เป็นห่วงเพื่อน

สมัยที่ มช. ยังไม่เจริญไฮโซเหมือนทุกวันนี้ ข้างในยังมีพื้นที่รกเป็นป่าอยู่พอสมควร มีนักศึกษาสาวคู่หนึ่งพักอยู่ในหอพักนักศึกษา กำลังคร่ำเคร่งดูหนังสือสอบ คนหนึ่งเกิดเป็นไข้ อีกคนหนึ่งก็ออกไปทานข้าวเพียงลำพังแต่ก็รับปากเพื่อนว่าจะซื้อข้าวและยากลับมาให้ คล้อยหลังไปสักพักเพื่อนคนที่ป่วยก็อ่านหนังสือต่อไม่ไหว ล้มตัวนอนแล้วผลอยหลับไป ตื่นขึ้นมากลางดึกก็ยังไม่เห็นรูมเมทกลับมาซักที ฝนก็ตกหนักเสียด้วย แล้วเธอก็ได้ยินเสียงแปลกๆ ที่ทางเดินหน้าห้อง เป็นเสียงเหมือนใครกำลังลากของมาตามทางเดินจนมาหยุดที่หน้าห้องของเธอ แล้วก็มีเสียงเคาะประตู … เธอเริ่มกลัวว่าจะไม่ใช่เพื่อน เพราะไม่เช่นนั้นคงไขกุญแจเข้ามาเองแล้ว เธอตัดสินใจเปิดประตูออกไปก็เห็นถุงข้าวและยาแขวนไว้ที่ลูกบิด มีน้ำไหลเปียกเป็นทางยาวที่ทางเดิน เธอยิ่งกังวลเข้าไปอีกว่าเพื่อนหายไปไหน ทำไมยังไม่กลับห้อง หรือจะไปที่ไหนต่อกันแน่

รุ่งเช้าคำตอบจึงปรากฏ หญิงสาวคนนั้นถูกข่มขืนแล้วฆ่าเมื่อคืนนั่นเอง สภาพร่างกายถูกตีด้วยของแข็งจนแขนขาหัก โจษจันกันว่าด้วยความเป็นห่วงเพื่อน เธอจังคืบคลานมาด้วยสภาพนั้นโดยใช้ปากคาบถุงข้าวและยา แล้วใช้คางคืบพาตัวเองมาถึงห้อง …!!!

มานั่งนึกๆ ดู ก็อย่าไปคิดมากกับตำนานเหล่านี้ครับ แหม จะไม่มีใครเห็นเลยเชียวหรือว่าคุณกระดื้บๆ มาแบบนั้น เอาข้าวมาส่งแล้วยังอุตส่าห์กลับไปที่เกิดเหตุซะด้วยแน่ะ แล้วแม่คุณ ไหนว่าแขนขาหักใช้งานไม่ได้ แล้วยกตัวเองเอาถุงไปแขวนที่ลูกบิดได้จะใด ยังไม่หมด รู้รึเปล่าว่าหอหญิงน่ะ เขาปิดประตูตอนสี่ทุ่มนะจ้ะ แอบลอดเข้ามาช่องไหนเนี่ย … ไม่ได้จะหาเรื่องแย้งหรอกครับ แค่ตั้งข้อสังเกต สรุปแล้วผมว่าเรื่องนี้คงตั้งใจให้เป็นอุทธาหรณ์สำหรับหญิงสาวที่จะออกไปไหนดึกๆ คนเดียว เพราะอันตรายเป็นอย่างยิ่ง ไม่ว่าจะเป็นสมัยไหนก็ตาม ยิ่งถ้าเป็นยุคสมัยนั้นที่อ้างว่า มช. ยังเป็นป่ารกชัฏล่ะก็ ยิ่งเสี่ยงต่อการเกิดเหตุมากมายนัก

เรื่องของ ดร. โนงูจิ ฉบับการ์ตูน จัดจำหน่ายในไทยโดยสำนักพิมพ์วิบูลย์กิจ

วันนี้ไปค้นกองหนังสือเก่า พบการ์ตูนอยู่เล่มหนึ่งสภาพโทรมสุดๆ ชื่อ ดร.โนงูจิ ด้วยใจนักสู้ เขียนโดย อ. โตชิยูกิ มุสึ ผลิตโดยสำนักพิมพ์วิบูลย์กิจ จำได้ว่าเคยอ่านเมื่อนานมาแล้ว เป็นการ์ตูนเรื่องเยี่ยมที่ยังอยู่ในดวงใจ อยากจะให้ใครๆ ได้ลองอ่านบ้างแล้วจะรู้เลยว่า ความสุขในชีวิตนี้มันอยู่ไม่ไกลเกินมือเอื้อมเลย

ดร. โนงูจิ ด้วยใจนักสู้ เป็นการ์ตูนที่สร้างจากเรื่องจริง เมื่อตอนที่อ่านครั้งแรกนั้นจำได้ว่าเช่ามาจากร้านแค่ ๓ เล่ม อ่านจบอย่างรวดเร็วแล้วรีบไปยืมมาอีกจนครบ ๑๗ เล่ม อ่านรวดเดียวจบเช่นเคย เป็นการ์ตูนอีกเรื่องหนึ่งที่ซึ้งกินใจมากๆ ตอนนั้นยังไม่แน่ใจว่าเขียนจากเรื่องจริงหรือไม่ จนเมื่อทราบในเวลาต่อมาว่าเป็นเรื่องจริงก็ยิ่งซาบซึ้งมากขึ้นไปอีกเป็นเท่าทวี

การ์ตูนเรื่องนี้เล่าเรื่องราวชีวิตของบุคคลสำคัญคนหนึ่งในประวัติศาสตร์ของประเทศญี่ปุ่น สำคัญถึงขนาดที่มีรูปท่านผู้นี้ปรากฎในธนบัตรฉบับละ ๑,๐๐๐ เยน เพื่อเป็นที่ระลึกถึงคุณงามความดีของท่าน ดร. โนงูจิ เดิมชื่อ โนงูจิ เซซากุ ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น โนงูจิ ฮิเดโยะ (แปลว่าดวงอาทิตย์หรือในความหมายที่ว่าผู้ส่องแสง ผู้มีความเจิดจ้า) ท่านเกิดในครอบครัวชาวนาที่ยากจนในหมู่บ้านเล็กๆ แห่งหนึ่งที่จังหวัดฟุคุชิมะ กำพร้าบิดาแต่เล็ก มีคุณแม่ชิกะเป็นผู้เลี้ยงดูมาตลอด เมื่อท่านยังเด็กได้ประสบอุบัติเหตุตกลงไปในเตาหลุม (เตาไฟสำหรับหุงหาอาหารและสร้างความอบอุ่น มักตั้งอยู่บริเวณกลางบ้าน พบในบ้านแบบโบราณของชาวญี่ปุ่น) เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้มือซ้ายของท่านโดนไฟลวกจนพุพองและไม่สามารถใช้งานได้ ซึ่งทำให้คุณแม่ชิกะโทษตัวเองอยู่ตลอดเวลาที่เป็นต้นเหตุทำให้ลูกชายต้องพิการแต่เล็ก คุณแม่ชิกะจึงตั้งปณิธานแน่วแน่ว่าจะเลี้ยงดูท่านอย่างดีที่สุดเท่าที่จะสามารถทำได้

ธนบัตรฉบับละ ๑,๐๐๐ เยน ที่มีภาพของ ดร. โนงูจิ

ครอบครัวของท่านอาจเรียกได้ว่าเป็นครอบครัวที่ยากจนที่สุดในหมู่บ้าน โชคดีที่สังคมในยุคเก่ายังคงมีการเจือจานแบ่งปันกันตามประสังคมชนบท ตัวท่านเองแม้จะพิการแต่น้อยแต่ก็เป็นเด็กเฉลียวฉลาด มีแววเก่งตั้งแต่เด็ก ท่านมักจะช่วยเหลืองานคุณแม่ชิกะอยู่เสมอ แต่คุณแม่มักจะปรามด้วยเหตุผลที่ว่า “ลูกทำงานหนักแบบชาวนาไม่ไหวดอก ดังนั้นลูกต้องตั้งใจเรียนให้มากๆ” คุณแม่ชิกะทำงานหนักอย่างไม่ยอมพักเพื่อชดเชยความรู้สึกผิดที่ทำให้ท่านต้องเสียมือซ้ายไป แต่กระนั้นก็ห้ามมิให้ท่านแสดงความกตัญญูด้วยการแบ่งเบาภาระไม่ได้อยู่ดี

ท่านโนงูจิเข้าเรียนที่โรงเรียนประจำหมู่บ้าน เมื่อเริ่มโตขึ้น ความพิการก็เริ่มส่งผล ท่านมักจะถูกเพื่อนๆ ล้อเลียนอยู่เสมอและมันก็ยังเป็นอุปสรรคต่อการเรียนด้วย ความลำบากทางกายนั้นพอทนได้ แต่ความลำบากใจนั้นยากเกินจะทน ท่านถูกเพื่อนๆ กลั่นแกล้งจนทนไม่ไหว จึงหนีโรงเรียนแต่แสร้งว่าไปโรงเรียนทุกๆ เช้า จนเมื่อคุณชิกะรู้ความจริง แทนที่จะโกรธ กลับรู้สึกเห็นใจลูกชายและยังคงโทษตัวเองว่าเป็นคนผิดเอง เหตุการณ์ครั้งนี้ทำให้ท่านรู้สึกผิดและสัญญาว่าจะไม่หนีเรียนอีกไม่ว่าจะถูกกลั่นแกล้งสักเพียงใดก็ตาม จากวันนั้นเป็นต้นมาผลการเรียนของท่านก็ดีขึ้นและไม่เคยสอบได้ต่ำกว่าที่ ๑ เลยสักครั้ง

แม้จะยากจนและลำบากมากเพียงใด แต่ท่านก็ยังโชคดีที่ได้พบแต่คนดีๆ เมื่อผ่านชั้นประถมปลาย ท่านได้พบกับคุณครูโคบายาชิ ซึ่งต่อมากลายเป็นผู้มีพระคุณต่อท่านมากที่สุดคนหนึ่ง คุณครูโคบายาชิทึ่งในความสามารถด้านการเรียนของท่านและรู้สึกเห็นใจในชะตาชีวิตของครอบครัวโนงูจิ จึงอาสาเป็นผู้อุปการะส่งเสียให้เรียนจนถึงชั้นมัธยม ต่อมาคุณครูโคบายาชิได้ร่วมมือกับเพื่อนๆ เรี่ยไรเงินเพื่อใช้เป็นค่ารักษาในการผ่าตัดมือซ้ายของท่านจนหายดีเป็นปรกติ นับเป็นจุดเริ่มต้นในการอุทิศตนเพื่อเป็นแพทย์ผู้คอยช่วยเหลือผู้ยากไร้ตลอดจนวาระสุดท้ายในชีวิตของท่าน

หลังจากจบมัธยมปลายด้วยผลการเรียนดีเยี่ยม ท่านขอร้อง ดร. คานาเอะ วาตานาเบ แพทย์ผู้ทำการผ่าตัดมือของท่านให้รับท่านเข้าทำงานที่โรงพยาบาลไคโยะในตำแหน่งนักการภารโรง แลกกับการได้ศึกษาวิชาแพทย์ไปด้วย เพราะคงเป็นไปไม่ได้ที่เด็กยากจนอย่างท่านจะได้รับการศึกษาในระดับสูงตามโรงเรียนทั่วไป ท่านได้ทุ่มเทชีวิตให้การศึกษาวิชาแพทย์อย่างหนัก แต่ก็ยังคงทำงานในฐานะภารโรงอย่างไม่ขาดตกบกพร่อง และยังศึกษาภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส และเยอรมันด้วยตนเองอีกด้วย!

ต่อมาเมื่อญี่ปุ่นทำสงครามกับจีน ดร. วาตานาเบ จึงต้องทิ้งโรงพยาบาลไคโยะเพื่อไปประจำการที่ประเทศจีน ท่านได้รับความไว้วางใจให้ทำหน้าที่ดูแลโรงพยาบาลแทนทั้งที่อายุยังไม่ครบ ๒๐ ปีด้วยซ้ำ ระหว่างนี้เองที่ท่านได้มีโอกาสพบปะกับนายแพทย์เก่งๆ ที่ล้วนแต่ชื่นชมในความกระตือรือร้นของท่าน และได้ถ่ายทอดความรู้ทางการแพทย์ให้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งนับเป็นความโชคดีอย่างที่สุด

ท่านได้รับโอกาสดีอีกครั้งเมื่อติดตาม ดร.ชิวากิ มายังโตเกียวเพื่อเตรียมสอบคัดเลือกเป็นแพทย์ (ในสมัยนั้นยังไม่มีสถาบันการศึกษาวิชาแพทย์อย่างเช่นมหาวิทยาลัยต่างๆ เหมือนปัจจุบัน แต่มีการทดสอบความรู้สำหรับวิชาแพทย์จากคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ) ระหว่างที่รอการสอบท่านได้ทำงานที่โรงเรียนทันตแพทย์ทาคายามะ โดยทำหน้าที่เป็นภารโรงและร่ำเรียนเพิ่มเติม ในช่วงนั้นท่านต้องอาศัยอยู่ในโรงเรียนเนื่องจากไม่มีเงินพอที่จะหาที่อยู่ข้างนอกได้

ความยากจนยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญในชีวิตของท่าน ท่านยังคงสวมเสื้อผ้าเก่าซอมซ่อเพราะมีอยู่ชุดเดียว แม้กระทั่งวันสอบ ท่านไม่มีแม้กระทั่งชุดหูฟัง (Stethoscope) ซึ่งถือเป็นเครื่องมือจำเป็นสำหรับแพทย์ จนต้องยืมเอาจากผู้คุมสอบ ผลการสอบนั้น จากจำนวนผู้เข้าสอบ ๘๐ คน มีผู้ผ่านเพียง ๔ คน และท่านก็เป็นหนึ่งในนั้น หมายความว่าท่านเป็นแพทย์อย่างเต็มตัวเมื่ออายุเพียง ๒๐ เศษเท่านั้น

เมื่อกลับมายังโรงเรียนทันตแพทย์ทาคายามะ ท่านได้รับการเลื่อนชั้นเป็นอาจารย์ผู้สอนท่ามกลางความงงงวยของบรรดานักเรียน ที่จู่ๆ ภารโรงก็กลายมาเป็นอาจารย์ แต่ท่านก็แสดงความสามารถจนเป็นที่ยอมรับของนักเรียนทุกคน

คุณแม่ชิกะ แม่ผู้ทุ่มเททุกอย่างให้ลูก แม้กระมั่งวาระสุดท้ายของตัวเอง

ท่านยังคงศึกษาวิชาแพทย์เพิ่มเติมอยู่ตลอดเวลาควบคู่ไปกับความก้าวหน้าในอาชีพ แม้ว่าท่านก็ยังได้รับการดูถูกเหยียดหยามเหมือนเมื่อครั้งวัยเยาว์อยู่เสมอ แต่ท่านก็หนักแน่นพอที่จะพิสูจน์คุณค่าของตัวเองด้วยการกระทำจนเป็นที่ยอมรับของคนในสังคม ท่านเริ่มสนใจสาขาวิชาระบาดวิทยาและทำการวิจัยอย่างจริงจัง และได้รับโอกาสให้เดินทางไปยังสหรัฐอเมริกาเพื่อทำวิจัย

แม้ว่าที่ญี่ปุ่น ท่านจะได้รับการยอมรับในฐานะแพทย์ผู้มีเกียรติ แต่ที่อเมริกา ท่านกลับได้รับแต่การดูแคลน เนื่องด้วยความรังเกียจของชาวอเมริกันที่มีต่อชาวเอเชียว่าเป็นชนชาติที่ต่ำต้อย ไร้วัฒนธรรม ท่านก็ยังคงใช้วิธีเดิม คือนิ่งเฉยและตอบโต้ด้วยผลงานจนเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ

ท่านได้รับเลือกจาก ดร. เฟลกซ์เนอร์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยการแพทย์คนแรกของมูลริธิร็อกกี้เฟลเลอร์ (Rockefeller Foundation) ให้เป็นผู้ช่วย โดยขณะนั้นท่านมีอายุเพียง ๒๘ ปี ท่านได้กลายเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงในระดับโลกไปเสียแล้ว

จากเด็กพิการยากจนในชนบทที่บ้านเกิด บัดนี้ท่านได้กลายเป็นนายแพทย์ผู้มีผลงานวิจัยในระดับโลก แต่ท่านก็ไม่เคยลืมเลือนอดีต ในปี ๒๔๕๘ เป็นเวลากว่า ๑๕ ปีที่ท่านจากประเทศญี่ปุ่น ท่านได้เดินทางกลับแผ่นดินเกิดอีกครั้งในฐานะผู้มีชื่อเสียงระดับโลก ที่แรกที่ท่านเดินทางไปคือที่บ้านโกโรโกโสหลังเดิม ที่มีคุณแม่ชิกะเฝ้ารอในชุดเก่าซอมซ่อเหมือนเดิม แม้ว่าในระหว่างที่ท่านประสบความสำเร็จยังต่างประเทศ แต่คุณแม่ชิกะก็ยังคงทำงานหนักเหมือนเช่นเดิม ท่านให้เหตุผลว่า ตอนนี้ เซซากุ กำลังทุ่มเททำงานอย่างลำบาก ตัวฉันเองก็ต้องทุ่มเททำงานเท่าที่ฉันจะทำได้เหมือนกัน

คุณแม่ชิกะเสียชีวิตด้วยโรคไข้หวัดใหญ่ ขณะที่ ดร. โนงูจิ กำลังทำงานวิจัยอยู่ที่ปานามา ก่อนจะสิ้นลมท่านยังเพ้อถึง ดร. โนงูจิ ให้พยายามต่อสู้ต่อไป ห้ามสิ้นหวังอย่างเด็ดขาด นับเป็นการปลดปล่อยตัวเองจากความผิดที่ท่านโทษตัวเองมาตลอดชีวิตที่ทำให้ลูกชายต้องผจญกับความยากลำบาก

ที่ทวีปแอฟริกาเกิดการระบาดของโรคไข้เหลือง ดร. โนงูจิ ได้เดินทางไปเพื่อทำการวิจัยและผลิตวัคซีน ท่ามกลางเสียงทัดทานจากหลายฝ่าย เพราะนอกจากจะยังไม่มีวัคซีนป้องกันแล้วยังมีโอกาสติดเชื้อสูง ซึ่งนั่นหมายถึงชีวิต แต่ท่านก็ยืนยันที่จะเดินทางไป จนที่สุดแล้วท่านก็เสียชีวิตที่แอฟริกานั่นเอง ด้วยวัย ๕๒ ปี

รูปปั้นของ ดร. โนงูจิ ตั้งเป็นอนุสรณ์อยู่ที่ประเทศกาน่า
ภาพถัดมาเป็นบรรยากาศในสถาบันวิจัยในกาน่าที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ท่าน
ทั้งสองภาพมาจาก http://semaru.web.infoseek.co.jp/gana.htm

ปัจจุบันชื่อของ ดร. โนงูจิ กลายเป็นชื่อที่คนญี่ปุ่นรู้จักกันดี เป็นชื่อที่สร้างแรงบันดาลใจให้กับใครก็ตามที่คิดว่าตนเองสิ้นหวัง ไม่เพียงแต่ชาวญี่ปุ่นเท่านั้น บนแผ่นดินแอฟริกา ชื่อของท่านก็เป็นที่รู้จักและให้ความเคารพมาจนถึงทุกวันนี้ เพราะท่านคือผู้ที่สามารถพิชิตโรคร้าย อาทิ กาฬโรค ไข้เหลือง ซิฟิลิส ที่ระบาดอย่างรุนแรงไปทั่วทวีป

หมายเหตุ
ไข้เหลือง เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดการระบาดใหญ่ในทวีปอัฟริกา  และอเมริกา     มาตั้งแต่ ๔๐๐ ปีก่อน  อาการของโรคมีได้ตั้งแต่อาการเล็กน้อยจนถึงรุนแรงและเสียชีวิต  คำว่า “เหลือง” มาจากอการตัวเหลืองหรือดีซ่าน (Jaundice) ที่มักพบในผู้ป่วย  ถึงแม้จะมีวัคซีนที่ปลอดภัยและมีประสิทธิผลดีใช้มานาน ๖๐ ปี  แต่จำนวนของผู้ติดเชื้อในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมาก็ยังเพิ่มขึ้น  ทำให้โรคไข้เหลืองกลับมาเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญในปัจจุบัน ติดตามรายละเอียดได้จาก สำนักโรคติดต่อทั่วไป กระทรวงสาธารณสุข

 

แต่เรื่องของกล้วยแขกดันมาเป็นเรื่องเมื่อมีคนหัวใสเปิดการขายแบบ Direct Sale ขึ้น เมื่อขายดีก็เลยมีการขยายวงกว้างขึ้นทั้งจากผู้ขายเจ้าเดิมและเจ้าอื่นๆ ที่ทำตามๆ กันมา จนเกิดเป็นปัญหาขึ้น เพราะเขาเล่นขายกันบนท้องถนน ขายกันมากขนาดที่ทำให้รถติดได้ก็แล้วกัน เซลส์แมนขายกล้วยเหล่านี้จะถือถุงกล้วยแขกเต็มสองมือเดินเร่ขายเวลารถติด บรรดาผู้ใช้รถใช้ถนนที่กำลังเซ็งกับการจราจรที่ติดขัดก็อดไม่ได้ที่จะกวักมือเรียกซื้อมากินเล่นทีละถุงสองถุง บางทีไฟแดงแล้วแต่รถยังไม่ขยับเพราะมัวแต่ซื้อขายกันอยู่ หรือไม่ก็มัวแต่ควักหาเงินทอนกันอยู่ วุ่นวายเสียจนหลวงท่านต้องออกเป็นประกาศห้ามขายบนท้องถนนกันเลยทีเดียว

แต่ตามประสาตำรวจไทย กวดขันกันได้พักเดียวก็เลิก เดี๋ยวนี้ก็ยังมีเร่ขายกันตามปรกติ ไม่เห็นมีผู้รักษากฎหมายคนไหนมาจับเหมือนช่วงแรกๆ ซักคน

เดิมทีนั้นเวลาจะไปทำธุระแถวแยกจักรพรรดิพงษ์ เวลาเรียกรถรับจ้างก็มักจะต้องอธิบายกันยาวว่าอยู่ตรงไหน แต่พอบอกว่าไปแยกกล้วยแขก ก็ร้องอ๋อกันทุกราย เป็นที่ทราบกันว่าอยู่ตรงไหน ก็เห็นเป็นประจักษ์ว่าแยกนี้เขาดังเรื่องกล้วยแขกขนาดไหน เริ่มจากร้านดังร้านเดียว (ขอสงวนนาม) ก็ขยายกิจการกระจายอยู่เต็มถนน ทั้งร้านเก่าแก่และร้านเปิดใหม่ แต่ว่าทุกร้านต่างก็การันตีคุณภาพว่าเป็นร้านเก่า เจ้าเก่า ต้นตำรับเสียทั้งสิ้น ส่วนที่สงสัยว่าทำไมต้องเป็นที่แยกนี้นั้นจนปัญญาที่จะสืบเสาะจริงๆ อาจเป็นไปได้ว่าแถวนั้นรถติดเป็นประจำอยู่แล้ว จากที่ตั้งแผงขายริมถนนรอให้ลูกค้าเรียกไปส่งถึงรถ ก็พลิกวิกฤตรถติดให้เป็นช่องทางการค้ามันเสียเลยกระมัง

เดี๋ยวนี้ธุรกิจกล้วยแขกได้ลุกลามไปยังแยกอื่นๆ แล้ว ลามจากนางเลิ้งเรื่องมาบริเวณหน้าสนามม้า โรงพยาบาลมิชชั่น แยกอุรุพงษ์ จนถึงแยกกระทรวงการต่างประเทศ ไม่รู้ว่าลามไปถึงที่ไหนแล้วมั่ง หรือจะไปจังหวัดอื่นแล้วก็ไม่รู้ได้

สังเกตได้ว่าคนที่มาเร่ขายนั้นไม่ใช่คนจากร้านค้าโดยตรง จะมีพวกมือปืนรับจ้าง คือรับมาขายแล้วหักเปอร์เซนต์ แล้วคุณภาพก็ลดลงอย่างน่าใจหาย ตามปรกติหนึ่งถุง สนนราคาที่ ๒๐ บาท จะประกอบไปด้วยสองถุงย่อย (ไม่รู้จะย่อยทำไม) ราคานี้ตลอดไม่ว่าจะเป็นกล้วยแขกสินค้าหลัก หรือมันทอด เผือกทอด ข้ามเม่าทอด ไข่นกกระทาทอด แต่ไม่นานมานี้ไปเจอเซลส์ที่ไร้คุณธรรมเข้าให้คนหนึ่ง ด้วยความบังเอิญเห็นเขาเดินขายอยู่หน้าตลาดพอดี จึงกวักมือเรียกซื้อ เตรียมเงินไว้ ๔๐ บาท กะว่าสองถุงแน่ๆ ปรากฎว่าเขายื่นให้ ๑ ถุง บอกว่าถุงละ ๔๐ บาท แถมยังคะยั้นคะยอจะให้ซื้ออีก ๑ ถุง เพราะเราดันบอกไปว่าจะเอา ๒ ถุง แต่พอเห็นว่าถุงละ ๔๐ ก็เล่นเอาสะอึก ครั้งจะเปลี่ยนใจไม่ซื้อเลยก็เกรงจะมีปัญหา เพราะท่าทางแกเอาเรื่องอยู่ ที่เจ็บใจสุดๆ คือในถุงย่อยสองถุงนั้นประกอบไปด้วยกล้วยทอดเหี่ยวๆ เหมือนกล้วยค้างคืนเย็นชืด นับซ้ำไปซ้ำมาหลายหนเพื่อความมั่นใจพบว่ามีอยู่ ๑๐ ชิ้นถ้วน ในใจได้แต่คิดว่าโชคร้ายแท้ๆ เชียวที่มาเจอเซลส์ขายกล้วยแบบนี้ เดือนถัดมาไปแถวนั้นอีกที คราวนี้ตรงไปที่ร้านที่ขึ้นชื่อที่สุด ปรากฎว่าราคาถุงละ ๒๐ บาทไม่เปลี่ยน และคุณภาพยังแน่นเปรี๊ยะ แถมยังใจดีแถมให้อีกด้วย ถามดูก็ได้ความว่ามีทั้งร้านและพวกเซลส์ที่เอาเปรียบลูกค้าแบบนี้อยู่จริง ก็จึงแนะว่าถ้าไม่ไกลเกินไปนักอยากให้มาซื้อที่ร้านจะดีที่สุด

น่าดีใจที่กล้วยทอดธรรมดาๆ กลายเป็นธุรกิจที่สร้างรายได้ที่ดีให้แก่ชุมชน เป็นการกระจายรายได้สู่ท้องถิ่นที่ดี แต่ก็น่าเศร้าที่ยังมีคนบางกลุ่มที่แสวงหาผลประโยชน์เยี่ยงนี้ ขาดสติ จนกลายเป็นจุดด่างพร้อยของชุมชนที่เขาอุตส่าห์สร้างชื่อกันมาเป็นเวลานาน

ทำไมถึงเรียก กล้วยแขก ก็ไม่ทราบที่มาแน่นอน ที่ลองๆ ค้นหาดูก็ยังไม่ปรากฎข้อสรุปที่แน่ชัด บ้างก็ว่าเพราะแขกเป็นคนขาย บ้างก็ว่าคนแขกเป็นผู้คิดค้น บ้างก็ว่าดัดแปลงมาจากอาหารของชาวอินเดีย ก็แล้วแต่ว่าใครจะหาเหตุผลใดมาประกอบ แต่ที่พอจะเป็นไปได้ก็คือข้อสรุปที่ว่าเป็นการคิดค้นโดยคนแขกหรือชาวอินเดียที่มาตั้งรกรากที่เมืองไทย เนื่องจากอาหารประเภททอดก็ไปกันได้ดีกับชาวแดนภารตะที่นิยมอาหารที่มีไขมัน โดยนำกล้วยที่มีอยู่มากมายในไทยมาผสมกับแป้งและกากมะพร้าว นำไปทอดรับประทาน ซึ่งตรงนี้ก็ไม่ทราบแน่ชัดว่าที่อินเดียเองนั้นมีกล้วยแขกขายด้วยเหรือเปล่า แต่ถ้าจะคิดแบบเข้าข้างคนไทยเสียหน่อย ก็เป็นไปได้ที่กล้วยแขกน่าจะทำขึ้นโดยชาวสยามนี่แหละ เพราะกล้วยบ้านเรานั้นมีมากมายเหลือเกิน ตลอดจนความคิดในการดัดแปลงสร้างสรรค์เมนูอาหารของชาวไทยก็ไม่เป็นรองใคร แต่สูตรการทำนั้นอาจจะหยิบยืมมาจากอาหารของชาติอื่นบ้าง เนื่องด้วยวัฒนธรรมการทำอาหารประเภททอดของชาวไทยนั้นไม่เป็นที่นิยมนัก

บรรณารักษ์ กับ ห้องสมุด หากพูดถึงสองคำนี้ ไม่ว่าใครก็คงจะนึกถึงอะไรที่มันคร่ำครึ เจ้าระเบียบ และน่าเบื่อ แม้ว่าเทคโนโลยีห้องสมุดจะก้าวไปไกลแค่ไหน แต่ภาพลักษณ์ของห้องสมุดหรือคนที่ทำงานในห้องสมุด ก็ยังคงถูกมองด้วยภาพลักษณ์เดิมๆ ไม่เปลี่ยน ในภาพยนตร์หลายเรื่องก็หยิบยกเอาเรื่องราวของห้องสมุดหรือไม่ก็ใช้ห้องสมุดเป็นฉากหลังอยู่หลายเรื่อง เท่าที่ผมพอนึกออกและเคยดูมาบ้างก็อย่างเช่น …

Heartbreak Library (๑๙๘ รหัสรักปาฏิหาริย์)

อุนซู (รับบทโดย ยูจิน … เล่นเรื่องอะไรมั่งก็ไม่รู้) บรรณารักษ์สาว (สวย) ที่เพิ่งอกหักมาหมาดๆ ต้องมาเจอกับ จุนโอ (รับบทโดย ลีดองวุก เล่นเรื่องอะไรมั่งก็ไม่รู้อีกเหมือนกัน) ผู้ใช้ห้องสมุดเป็นชายหนุ่มท่าทางแปลกๆ จุนโอไม่ได้เข้ามาอ่านหนังสือเปล่าๆ แต่ดันมาฉีกหนังสือหน้า ๑๙๘ ทุกเล่มที่มีในห้องสมุด งานนี้บรรณารักษ์อย่างอุนซูจะยอมได้ยังไง แต่ไปๆ มาๆ ทั้งคู่กลับค่อยๆ สนิทกันทีละนิด จนเกิดเป็นเรื่องราวลึกซึ้ง

จุนโอถูกแฟนทิ้งไปโดยเหลือไว้เพียงโน้ตสั้นๆ ว่า “ดูที่หน้าที่ ๑๙๘” แล้วห้องสมุดที่อุนซุทำงานอยู่ก็เป็นห้องสมุดที่แฟนของเขาเข้ามาใช้บ่อยๆ จุนโอจึงพยายามค้นหาคำตอบที่หน้า ๑๙๘ โดยมีอุนซุร่วมมือด้วยอย่างไม่ค่อยเต็มใจนัก

บังเอิญว่าไม่ใช่แฟนหนังเกาหลี เลยไม่แน่ใจว่าเรื่องนี้เข้าฉายบ้านเรารึเปล่า หรือว่าลงแผ่น DVD ไปแล้ว ผมเข้าใจว่าคงจะเป็นสไตล์หนังเกาหลีที่เน้นอารมณ์รักหวานๆ เค้นอารมณ์หน่อยๆ แฟนหนังแดนกิมจิน่าจะถูกใจล่ะครับ

บุญชู ๒ น้องใหม่

เมื่อปีที่แล้ว (พ.ศ. ๒๕๕๑) เรื่องราวของ “บุญชู บ้านโข้ง” ถูกนำกลับมาฉายอีกครั้ง แต่เป็นเรื่องราวของบุญชุรุ่นที่สอง คือ บุญโชค ที่ก่อเรื่องวุ่นๆ แต่สนุกสนานไม่แพ้เรื่องราวในรุ่นพ่อ

ย้อนกลับไปในภาคสอง “บุญชู ๒ น้องใหม่” มีตัวละครที่เป็นบรรณารักษ์อยู่ด้วย ๑ ท่าน จำได้ไหมว่าใคร …. ป๋า ส. อาสนจินดา นักแสดงอาวุโสนั่นเอง ป๋า ส. รับบทเป็น มหาแจ่ม หรือ ลุงแจ่มใส ญาติของบุญชู ในภาคสองนี้เพื่อนๆ ทุกคนเอ็นท์ติดกันหมด ยกเว้นบุญชูคนเดียว เมื่อพลาดหวังจากการสอบ บุญชูจึงมาทำงานกับลุงมหา บรรณารักษ์ที่ห้องสมุดธรรมศาสตร์ (ถ้าจำไม่ผิดนะครับ ใครจำได้ช่วยบอกด้วย) มหาแจ่มนี่แหละที่คอยสอนสั่งบุญชู คำพูดเด็ดของมหาแจ่มก็คือ “ทำไมพวกเอ็งต้องแห่กันมาแย่งกันผิดหวังที่กรุงเทพด้วยนะ” … (กรุณาทำเสียงเหน่อๆ ด้วยนะครับ)

และแน่นอนว่าด้วยความซื่อของบุญชู ก็ก่อเรื่องราวขำๆ ให้ผู้ชมได้สนุกสนานเฮฮากันยาวต่อมาอีกตั้ง ๕ ภาค

The Mummy

หนังแอ็คชั่นผจญภัยสุดฮิตในปี 1999 ว่าด้วยเรื่องราวการผจญภัยเพื่อตามหานครในตำนาน อิมโฮเทป นักบวชที่ถูกลงทัณฑ์เมื่อครั้งอดีตได้ฟื้นคืนชีพขึ้นมา และตามหาหญิงคนรักของเขา แต่กว่าจะฟื้นคืนพลังกลับมาได้ อิมโฮเทปต้องพบกับการขัดขวางของกลุ่มนักสำรวจที่นำโดย ริค โอ ดอนเนลล์ นำแสดงโดยพระเอกอารมณ์ดี เบรนแดน เฟรเซอร์

ตัวละครที่โขมยซีนทุกทีที่ปรากฏตัวคือ เอฟเวอร์ลีน นางเอกของเรื่อง นำแสดงโดย ราเชล ไวซ์ เธอรับบทเป็นบรรณารักษ์จอมซุ่มซ่ามที่จับพลัดจับผลูมาร่วมตามหาสมบัติกะเขาด้วย เธอน่ะตามมาเพราะความอยากรู้อยากเห็นทางวิชาการ ขณะที่พี่ชายจอมกะล่อนของเธอกะมาหาสมบัติ แค่ฉากเปิดตัวของเธอก็สร้างความวุ่นวายซะแล้ว เมื่อเธอดันทำตู้หนังสือล้มครืนลงมาทั้งห้องสมุด ทำเอาหัวหน้าบรรณารักษ์โกรธจนควันออกหู แต่ก็ไล่เธอออกไม่ได้ เพราะในรัศมีร้อยกว่าไมล์ มีเธอคนเดียวที่อ่านภาษาฮิบรูโบราณออก!

เมื่อตอนที่เล่น The Mummy ภาคแรก ราเชล ไวซ์ ยังเป็นดาราหน้าหวานออกจะต๊องๆ ที่เหมาะกับหนังแนวโรแมนติกคอเมดี้ เธอรับเล่น The Mummy ในภาคสอง แต่ปฏิเสธภาคสาม และหันไปเล่นหนังเครียดๆ เน้นแสดงฝีมือมากขึ้น จนคว้าออสการ์มากอดจากหนังสุดเครียด The Constant Gardener ในปี ๒๐๐๖

Love Letter

หนังญี่ปุ่นที่ซาบซึ้งน้ำตาไหลพรากๆ เรื่องราวความรักที่ไม่แฮปปี้เท่าไหร่นัก แต่ก็กินใจและออกแนวถวิลหาอดีต (Nostalgia) อย่างกลายๆ เรื่องนี้ไม่ได้เน้นที่ตัวบรรณารักษ์ แต่เหตุเกิดที่ห้องสมุด ก็พอกล้อมแกล้มไปได้อ่ะนะ

ฮิโรโกะ หญิงสาวที่ยังไม่หายเศร้าโศกจากการจากไปของคู่หมั้น อิทซึกิ เมื่อสองปีก่อน เธออดไม่ได้ที่จะเขียนจดหมายไปหาฟุจิอิตามที่อยู่เก่าที่เจอในหนังรุ่นของเขา ทั้งที่รู้ว่าไม่มีทางที่จะได้จดหมายตอบกลับมา แต่แล้วเรื่องประหลาดก็เกิดขึ้น เมื่อมีจดหมายเขียนกลับมาหาเธอ โดยลงชื่อว่า อิทซึกิ !

ที่จริงแล้วคนที่เขียนจดหมายฉบับนั้นคือ อิทซึกิ แต่เป็นผู้หญิง เธอเป็นเพื่อนร่วมรุ่นกับ อิทซึกิ และที่ไม่น่าเชื่อ อิทซึกิ กับ ฮิโรโกะ ดันหน้าตาเหมือนกันเด๊ะ (หรือไม่ก็เกือบเหมือนล่ะน่า) ตรงนี้เองที่ทำเอาฮิโรโกะสะเทือนใจไม่น้อย หรือที่จริงแล้ว อิทซึกิ ไม่ได้รักเธอหรอก แต่เพราะเธอดันไปเหมือน อิทซึกิ คนรักเก่าของเขาต่างหาก ความรักที่เธอมีให้กับอิทซึกิอย่างหมดหัวใจจึงเกิดมีความคลางแคลงขึ้นอย่างช่วยไม่ได้

เรื่องมีอยู่ว่า อิทซึกิ ทั้งสองคนต่างก็มีใจให้กันมาตั้งแต่สมัยเป็นนักเรียน แต่ก็ไม่ได้เปิดเผยความในใจแก่กันและกัน วันหนึ่งอิทซึกิ (ช) ฝากหนังสือให้ อิทซึกิ (ญ) ไปคืนที่ห้องสมุด หลังจากนั้นเขาก็ย้ายบ้านและหายไปจากชีวิตของเธอ

ย้อนมาเหตุการณ์ปัจจุบัน อิทซึกิ (ญ) ย้อนกลับไปที่ห้องสมุดโรงเรียนอีกครั้งและพบว่า หนังสือหลายเล่มถูก อิทซึกิ (ช) ยืมเป็นคนแรกเสมอ ที่เป็นแบบนี้เพราะเขาอยากจะเป็นคนเขียนชื่อของเธอ (อิทซึกิ) เป็นชื่อแรกด้วยตัวเขาเอง … (จะทำซึ้งไปไหนเนี่ย) ยังซึ้งไม่พอ เมื่อเธอค้นหนังสือเล่มนั้นที่เขาฝากเธอมาคืนก้พบว่า ที่หลังบัตรยืมเขาได้วาดรูปของเธอเอาไว้ เป็นการแสดงความในใจที่เก็บงำมาตลอดเวลาที่คบกัน …

ดูเอาซึ้งละกันครับ แต่อย่าเอาอย่างนะครับ อย่าไปเขียนข้อความระบายความในใจหรือสารภาพรักในหนังสือนะครับ บอกเขาไปตรงๆ ดีกว่า ไม่งั้นจะถูกบรรณารักษ์ดุเอานะครับ

ปล. สงสัยเด็กนักเรียนโรงเรียนนี้ไม่ชอบอ่านหนังสือเนาะ ผ่านมาตั้งหลายปี บัตรยืมยังใช้บัตรเดิมไม่เปลี่ยนเลย

 Ghostbusters : บริษัทกำจัดผี

บรรณารักษ์ในหนังเรื่องนี้ไม่ได้ออกมาเป็นตัวคนนะครับ แต่ออกมาเป็นผี …. บรึ๋ย ๆ

นักวิทยาศาสตร์สติเฟื่องสามหน่อเกิดตกงานฉับพลันหลังจากที่ทุนวิจัยของเขาหมดลง แถมไม่มีใครให้ทุนวิจัยต่ออีกต่างหาก ทั้งสามหน่อจึงออกมาเปิดบริษัทที่ใครๆ อาจจะดูว่างี่เง่า นั้นคือ บริษัทกำจัดผี

ลูกค้าของพวกเขามีหลากหลายและหนึ่งในนั้นก็คือห้องสมุดประชาชนนิวยอร์ค เพราะพวกเขาเจอกับผีบรรณารักษ์ที่ยังวนเวียนอยู่ในห้องสมุดน่ะสิ ….ว่าแต่ห้องสมุดของคุณมีแบบนี้มั่งหรือเปล่า หึ ๆ

The Day After Tomorrow

หนังหายนะฟอร์มยักษ์ว่าด้วยปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เป็นภัยพิบัติครั้งยิ่งใหญ่ที่อาจจะทำลายล้างมนุษยชาติให้หมดสิ้นไปเลยทีเดียว!!

จากความแปรปรวนทางสภาพภูมิอากาศอย่างฉับพลัน ทำให้โลกกำลังจะกลับเข้าสู่ยุคน้ำแข็งอีกครั้งหนึ่ง ศาสตราจารย์ ฮอลล์ (นำแสดงโดย เดนิส เควด) ต้องเร่งเดินทางฝ่าพายุหิมะสู่มหานครนิวยอร์คเพื่อช่วยเหลือ แซม ลูกชายคนเดียวของเขาที่ติดอยู่ในห้องสมุดประชาชนนิวยอร์ค (แซม รับบทโดย เจค จิลเลนฮาล คนเดียวกับที่เล่นบทเกย์อันเร่าร้อนใน Brokeback Mountain นั่นแหละจ้ะ)

แซม กับเพื่อนๆ หลบพายุอยู่ในห้องสมุดตามคำแนะนำของฮอลล์ เนื่องจากเขารู้ดีว่าอุณหภูมิกำลังจะลดลงจนถึงจุดต่ำสุด หากออกไปนอกอาคารก็จะต้องแข็งตายอย่างแน่นอน เดชะบุญที่พวกเขามาหลบในห้องสมุด ที่มีเชื้อเพลิงมากมายพอที่จะก่อกองไฟให้ความอบอุ่น … ก็หนังสือไงล่ะ มีเพียบเลย โดยเฉพาะหนังสือกฎหมายนั่นแหละ เผาได้ก่อนเพื่อนเลย 555

นี่คงเป็นข้อดีอีกประการหนึ่งของห้องสมุดกระมัง … คือใช้เป็นที่หลบภัย

Nation Treasure 2: The Book of Secret

หนังแอ๊คชั่นผจญภัยภาคต่อที่ยังคงความลี้ลับและเต็มไปด้วยทฤษฎีสมคบคิดมากมาย

หลังจากที่ค้นพบขุมสมบัติมหาศาลในภาคแรก เบน เกตส์ (นิโคลัส เคจ) กับพวกก็ต้องออกผจญภัยอีกครั้ง คราวนี้ยกกันมาทั้งครอบครัว ทั้งพ่อที่เป็นนักโบราณคดี และแม่ที่เป็นอาจารย์สอนประวัติศาสตร์ คราวนี้เขาต้องติดตามหาขุมสมับติลึกลับที่เก็บเอาไว้ตั้งแต่สมัยลินคอล์น

ความสนุกสนานอยู่ที่การคอบแกะ แคะ คุ้ย ตามเงื่อนงำที่โปรยไว้เป็นระยะๆ ตลอดทั้งเรื่อง และเงื่อนงำสำคัญก็ถูกเก็บไว้ในหนังสือแห่งความลับที่บันทึกเรื่องราวที่ลับสุดยอดของประเทศและสืบทอดกันมาจากประธานาธิบดีคนแล้วคนเล่า ที่เจ๋งสุดคือหนังสือเล่มที่ว่านี่ถูกเก็บซ่อนไว้ในห้องสมุดรัฐสภาอเมริกัน ห้องสมุดที่จัดว่าใหญ่โตที่สุดในโลก

ไม่รู้ว่าหลังจากที่หนังเรื่องนี้ออกฉาย อเมริกันชนจะแห่กันเข้าไปใช้ห้องสมุด LC กันเพิ่มขึ้นเพื่อหาหนังสือเล่มที่ว่านี่รึเปล่านะ

Indiana Jones and The Last Crusade

อินดี้กลับมาแล้ว เมื่อ คุณลุง แฮริสัน ฟอร์ด กลับมารับบทอินดี้อีกครั้งในปี 2009 แม้จะไม่สนุกและออกจะดูงี่เง่ามากกว่า แต่ก็คงทำให้แฟนหนังชุดนี้หายคิดถึงกันไปได้

อินเดียน่า โจนส์ นักโบราณคดีชื่อดังที่ออกตามหาสมบัติจากทั่วโลกเพื่อนำมาเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์ให้ชนรุ่นหลังได้ศึกษา เป็นตัวละครที่อยู่ในใจของแฟนๆ ทั่วโลก ด้วยบุคลิกที่ขี้เล่น ทีเล่นทีจริง เอาจริงก็ไม่ใช่ เอาเล่นก็ไม่เชิง ด้วยสไตล์แบบแอนตี้ฮีโร่ ยิ่งสร้างความน่าสนใจให้ตัวละครตัวนี้อย่ามาก ในภาคที่สาม The Last Crusade อินดี้ต้องออกตามหา Holy Grail หรือ “จอกศักดิ์สิทธิ์” หรือจอกที่พระเยซูใช้ในกระยาหารมื้อสุดท้าย ซึ่งเชื่อกันว่าหากใครดื่มน้ำจากจอกนี้ก็จะกลายเป็นอมตะ

อินดี้ต้องออกติดตามหาลายแทงตามที่ต่างๆ จนในที่สุดก็พบว่าลายแทงที่ว่านี่ซ่อนอยู่ใต้ดินในห้องสมุดนครเวนิช ประเทศอิตาลี

เมื่ออยู่ใต้ดิน อินดี้ของเราก็เลยต้องทุบพื้นห้องสมุดเป็นรูโบ๋เพื่อมุดลงไปน่ะสิ อันนี้ก็ไม่ควรเลียนแบบเด็ดขาด นอกจากจะถูกบรรณารักษ์อาละวาดใส่แล้ว อาจโดนจับข้อหาทำลายทรัพย์สินด้วยนะเออ

เรื่องราวของห้องสมุดที่อุตส่าห์รวบรวมมาเขียนได้ตั้ง ๕ ตอน
ก็เลยจัดรวมเป็นไฟล์เดียวมันซะเลย
ท่านสามารถโหลดไปอ่านได้ที่นี่เลยครับ **download**
หวังว่าคงจะเป็นประโยชน์แก่ทุกท่านที่สนใจครับ

ภายหลังการเสียกรุงครั้งที่ ๒ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงกอบกู้บ้านเมืองกลับคืนสู่ความเป็นเอกราชีกครั้งหนึ่ง ทรงสถาปนากรุงธนบุรีขึ้นเป็นราชธานีแห่งใหม่ ภายหลังจากเสร็จศึกกับอริราชศัตรู ทรงมีพระราชดำริที่จะทำนุบำรุงบ้านเมืองในทุกๆ ด้านให้มีความเจริญมั่งคั่งเหมือนเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา มีการอัญเชิญพระไตรปิฎกจากนครศรีธรรมราชมาทำการคัดลอกเก็บรักษาไว้ ณ กรุงธนบุรี นอกจากนี้ยังมีการนิมนต์พระเถระจำนวนมากมาชุนุมกันที่วัดระฆังโฆษิตาราม เพื่อทำการชำระพระพุทธศาสนาและพระไตรปิฎกที่กระจัดกระจายอยู่ตามที่ต่างๆ ให้มารวบรวมจัดเก็บให้เป็นระเบียบเรียบร้อยไว้ในกรุงธนบุรี

ถึงแผ่นดินกรุงรัตนโกสินทร์ ภายหลังจากที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสถาปนากรุงเทพฯ เป็นราชธานีแห่งใหม่ ทรงสร้างวัดพระศรีรัตนศาสดารามไว้ภายในพระบรมมหาราชวัง ตามแบบอย่างวัดพระศรีสรรเพชญ์เมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา โปรดเกล้าฯ ให้สร้างหอพระมณเฑียรธรรม ขึ้นเพื่อใช้เป็นอาคารจัดเก็บพระไตรปิฎก จึงอาจนับได้ว่า หอพระมณเฑียรธรรมหลังนี้เป็นห้องสมุดแห่งแรกของกรุงรัตนโกสินทร์ (หอพระมณเฑียรธรรมนี้ต่อมาถูกเพลิงไหม้เสียหายอย่างหนัก กรมพระราชวังบวรมหาสุรสีหนาท จึงโปรดเกล้าฯ สร้างถวายอีกหลังหนึ่ง ภายในบริเวณพระบรมมหาราชวังเช่นเดิม)

บันทึกตำราแพทย์โบราณบริเวณผนังรอบศาลารายในวัดโพธิ์

รูปปั้นฤาษีดัดตนมีให้เห็นทั่วไปในวัดโพธิ์

ปี พ.ศ. ๒๓๓๒ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ ทรงโปรดเกล้า ให้ทำการปฏิสังขรณ์วัดโพธาราม ที่อยู่ติดกันกับพระบรมมหาราชวัง ซึ่งเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ ทรงโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อวัดเป็น วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร (อันหมายถึงวัดที่พระมหากษัตริย์ทรงสร้างหรือทรงรับไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์) แต่ชาวบ้านยังคงเรียกกันติดปากว่า วัดโพธิ์ การปฏิสังขรณ์ในครั้งนั้นนอกจากจะทรงสร้างอาคารและถาวรวัตถุต่างๆ ถวายเพื่อเป็นการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาแล้วยังทรงสร้างศาลารายรอบบริเวณวัด และนำแผ่นศิลาบันทึกสรรพวิชาความรู้ทางตำราโบราณ ตำรายา การแพทย์ ติดไว้จามศาลาราย ระเบียง และสร้างรูปปั้นฤาษีดัดตน อันเป็นกระบวนท่าในการนวดแผนโบราณประดับไว้รอบวัด เพื่อเป็นวิทยาทานให้แก่ผู้คนทั่วไปที่สนใจศึกษาตำราโบราณเหล่านี้ ด้วยเหตุนี้เอง วัดโพธิ หรือวัดพระเชตุพนฯ จึงได้รับการยกย่องให้เป็น ห้องสมุดประชาชนแห่งแรกของประเทศไทย

สำหรับข้อมูลความรู้ที่ถูกบรรจุไว้ภายในบริเวณวัดพระเชตุพนฯ สามารถจำแนกออกเป็นหมวดหมู่ได้ถึง ๘ ประเภท ได้แก่
๑. หมวดประวัติศาสตร์ ว่าด้วยจารึกประวัติการสร้างวัดพระเชตุพนฯ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ
๒. หมวดพระพุทธศาสนา ว่าด้วยประวัติพระสาวกเอตทัคคะ (หมายถึง ถึงผู้ประเสริฐสุดในทางใดทางหนึ่ง) จำนวน ๔๑ เรื่อง
๓. หมวดตำรายา ว่าด้วยตำรายาต่างๆ ติดไว้ตามศาลารายล้อมหมู่พระเจดีย์
๔. หมวดวรรณกรรม ประกอบไปด้วยศิลาจารึกเพลงยาวกลบท ฉันท์วรรณพฤติ ตำราโคลง รวมทั้งภาพเขียนในวรรณคดี
๕. หมวดสุภาษิต เช่น จารึกสุภาษิตพระร่วง ฉันท์กฤษณาสอนน้อง
๖. หมวดทำเนียบ มีรูปหล่อบุคคลเชื้อชาติต่างๆ พร้อมแผ่นศิลาจารึกแสดงบอกไว้ตามเฉลียง
๗. หมวดประเพณี มีภาพเขียนกระบวนแห่กฐินพยุหยาตราทางสถลมารค
๘. หมวดอนามัย มีภาพเขียนและรูปหล่อแสดงการนวด เป็นต้น

ปี พ.ศ. ๒๔๒๓ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ โปรดเกล้าให้จัดสร้าง หอพระสมุดวชิรญาณ เพื่อเป็นพระบรมราชานุสรณ์แด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามที่ปรากฏในเอกสารข้อบังคับสำหรับหอสมุด มีความตอนหนึ่งว่า

“…แลการหนังสือก็เปนของโปรดในพระอัธยาไศรยในพระบาทสมเด้จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเปนอันมาก ควรที่พวกเราทั้งหลาย ซึ่งได้เงินรายนี้จะยินดีช่วยกันจัดการให้ห้องหนังสือซึ่งเปนของมีคุณแลชอบพระราชอัธยาไศรยในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั้นได้ตั้งขึ้นเปนประโยชน์ชื่อเสียงดังที่กล่าวมาแล้ว คือตั้งเปน ไลบารี หรือห้องหนังสือ …”

หอพระสมุดวชิรญาณ

หอพระสมุดวชิรญาณแห่งนี้จัดเป็นห้องสมุดของประเทศไทยแห่งแรกที่มีการจัดการตามแบบอย่างของสากล คือมีคณะทำงานหรือ เจ้าพนักงานหอพระสมุด เรียกว่า กรรมสัมปาทิสภา มีระบบสมาชิก มีเงินทุนสนับสนุน มีกฎระเบียบต่างๆ ตามหลักการสากลของห้องสมุด เป็นต้น

ปี พ.ศ. ๒๔๔๘ เนื่องในวโรกาสครบรอบ ๑๐๐ ปี พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้าฯ จัดตั้งหอพระสมุดวชิรญาณ เป็น หอพระสมุดสำหรับพระนคร เพื่อ “ให้หอพระสมุดวชิรญาณเปนหอหลวงสำหรับแผ่นดินสืบไป” ตามพระบรมราชโองการจัดตั้ง เมื่อวันที่ ๑๒ ตุลาคม ๒๔๔๘

ในยุคแรกนั้น หอพระสมุดวชิรญาณ จัดแบ่งเอกสารออกเป็นสามหมวด คือ หมวดพระพุทธศาสนา หมวดหนังสือไทย และหมวดหนังสือภาษาต่างประเทศ ดำเนินกิจการเรื่อยมาจนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชวินิจฉัยว่าหอพระสมุดนี้ตั้งอยู่บริเวณพระบรมมหาราชวัง ประตูพิมานชัยศรี เห็นว่าไม่เหมาะสมและเล็กเกินไปสำหรับหอสมุดสำหรับพระนคร จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ก่อสร้างอาคารริมถนนหน้าพระธาตุ เพื่อให้สง่างามสมเป็นสถานที่ราชการสำคัญของประเทศ

อาคารหอพระสมุดเดิมบริเวณถนนหน้าพระธาตุ

มาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานหนังสือในห้องสมุดส่วนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ ให้แก่หอสมุดฯ ทำให้อาคารหอสมุดฯ ต้องรองรับหนังสือและเอกสารจำนวนมากขึ้นกว่าเดิม จึงโปรดเกล้าฯ ให้แยกหอพระสมุดสำหรับพระนครออกเป็นสองส่วน คือ หอพระสมุดวชิรญาณ สำหรับเก็บรักษาพระคัมภีร์ จดหมายเหตุ บันทึกลายมือ เอกสารโบราณ รวมทั้งศิลาจารึก อีกแห่งหนึ่งคือ หอพระสมุดวชิราวุธ สำหรับเก็บรักษาหนังสือตัวพิมพ์อื่นๆ โดยให้ขึ้นกับ ราชบัณฑิตยสภา

ต่อมามีการจัดตั้ง กรมศิลปากร ขึ้นในปี พ.ศ. ๒๔๗๖ และโอนงานราชบัณฑิตยสภามาเป็นของกรมศิลปากร หอพระสมุดฯ จึงมีฐานะเป็นกอง เรียกว่า กองหอสมุด และเปลี่ยนชื่อจากหอพระสมุดสำหรับพระนคร เป็น หอสมุดแห่งชาติ

ปี พ.ศ. ๒๕๐๔ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ได้อนุมัติให้ดำเนินการก่อสร้างอาคารหอสมุดแห่งชาติขึ้นใหม่ บริเวณท่าวาสุกรี เพื่อขยายพื้นที่ดำเนินการและปรับปรุงให้ถูกต้องตามหลักสากล โดยเปิดให้บริการแก่ประชาชนทั่วไปเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๐๙ และดำเนินกิจการสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

อาคารหอสมุดแห่งชาติในปัจจุบัน บริเวณท่าวาสุกรี

สำหรับห้องสมุดที่สำคัญๆ ของประเทศไทยที่ควรจะกล่าวถึงไว้ อาทิ หอสมุดกลาง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปัจจุบันใช้ชื่อ สถาบันวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นับเป็นห้องสมุดมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย จัดตั้งขึ้นเมื่อแรกตั้งโรงเรียนข้าราชการพลเรือน พ.ศ. ๒๔๕๓ หลังจากที่โรงเรียนข้าราชการพลเรือนได้รับการสถาปนาเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ห้องสมุดโรงเรียนข้าราชการพลเรือนจึงเปลี่ยนชื่อเป็นหอสมุดกลาง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๕๘ โดยตั้งอยู่ที่คณะอักษรศาสตร์ ต่อมาในปี พ.ศ.๒๕๒๑ จึงได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นสถาบันวิทยบริการและยังคงใช้มาจนถึงทุกวันนี้

ในระดับห้องสมุดโรงเรียนนั้น เท่าที่มีการบันทึกไว้เชื่อได้ว่า ห้องสมุดโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย จัดเป็นห้องสมุดโรงเรียนแห่งแรกของประเทศไทย โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๒๔ ตั้งอยู่บริเวณพระตำหนักสวนกุหลาบ ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๕๓ ได้ย้ายที่ทำการมายังบริเวณถนนตรีเพชร ฝั่งตรงข้ามวัดราชบูรณะ ซึ่งพบไว้ว่าได้มีการจัดตั้งห้องสมุดขึ้นแล้วแต่ไม่มีการบันทึกวันเวลาที่แน่นอน เดิมทีนั้นห้องสมุดตั้งอยู่บริเวณชั้นสองของอาคารสวนกุหลาบ (ตึกยาว) ต่อมาอาคารได้ทรุดตัวตามอายุการใช้งาน จึงได้ย้ายห้องสมุดมายังอาคารศาลาพระเสด็จและคงดำเนินกิจการสืบมาจนถึงปัจจุบัน

นับแต่อดีตเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน ห้องสมุด นับเป็นแหล่งศึกษาสรรพวิทยาการความรู้ที่สำคัญยิ่งของมนุษย์ มีการพัฒนาและต่อยอดเรื่อยมาเพื่อให้สอดคล้องกับวิทยาการที่ทันสมัยของโลก ไม่ว่าจะเป็นการนำเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์เข้ามาใช้ในการจัดการงานเทคนิคต่างๆ รวมถึงเทคโนโลยีสารสนเทศที่หลากหลายได้ถูกนำมาใช้ในการจัดการและให้บริการแก่ผู้ใช้ และแม้ว่าโลกยุคดิจิตอลนี้ ข้อมูลข่าวสารได้ไหลเวียนไปในทุกส่วนของสังคม สามารถเข้าถึงได้ง่าย โดยเฉพาะเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ต แต่ห้องสมุดก็ยังคงไว้ซึ่งความสำคัญในฐานะขององค์กรที่ทำหน้าที่เป็นคลังสมองของสังคมอีกตราบนานเท่านาน

ทางโลกฝั่งตะวันออกความเจริญก้าวหน้าของห้องสมุดที่น่าสนใจอยู่ที่ประเทศจีน แต่ห้องสมุดก็ยังคงถูกจำกัดอยู่เฉพาะในแวดวงนักปราชญ์ในราชสำนัก ด้วยเหตุผลเดิมๆ นั่นคือประชาชนส่วนใหญ่ยังขาดการศึกษา วัสดุที่ใช้สำหรับบันทึกนั้นมีการพัฒนาการมาอย่างต่อเนื่อง มีการค้นพบการบันทึกข้อความไว้บนกระดองเต่า กระดูกสัตว์ แผ่นหิน ต่อมาชาวจีนบันทึกข้อความหรือทำจดหมายโดยใช้ซี่ไม้ไผ่เย็บต่อกันเป็นผืนแล้วม้วนเก็บไว้ หรือไม่ก็เขียนลงบนผืนผ้า และเป็นกระดาษในเวลาต่อมา

ตัวอักษรจีนนั้นมีต้นกำเนิดมาจากตัวอักษรภาพ คือการแปรภาพมาเป็นตัวอักษร ด้วยความที่เป็นประเทศที่มีอาณาเขตกว้างใหญ่ไพศาล การเขียนตัวอักษรจีนจึงมีรูปแบบที่แตกต่างกันออกไป และในแต่ละยุคสมัยตลอดระยะเวลากว่า ๖,๐๐๐ ปี ของวิวัฒนาการทางภาษาของจีน มีการเปลี่ยนแปลงลักษณะ รูปแบบของตัวอักษรอยู่ตลอดเวลา แผ่นดินจีนในยุคโบราณจึงมีการใช้ตัวอักษรที่แตกต่างกันไปตามภูมิภาค ตามยุคสมัย หรือตามความนิยมของผู้คน

จารึกอักษรจีนโบราณบนกระดองเต่า

จนถึงในสมัยราชวงศ์จิ๋น โดยสมเด็จพระจักรพรรดิจิ๋นซีฮ่องเต้ ทรงประกาศให้มีการใช้ตัวอักษรจีนแบบเดียวกันทั้งประเทศ ภายหลังที่พระองค์ได้ครอบครองแผ่นดินจีนทั้งหมดแล้ว แต่ท้ายที่สุดความพยายามนี้ก็ไม่บรรลุพระประสงค์ทั้งหมด ด้วยเหตุดังกล่าวข้างต้นว่าแผ่นดินจีนมีอาณาเขตกว้างใหญ่ และประกอบด้วยผู้คนหลายเผ่าพันธุ์ ยากที่จะบังคับให้ใช้อักษรรูปแบบเดียวกันทั้งประเทศได้สำเร็จ

องค์ความรู้ส่วนใหญ่ของแผ่นดินจีนถูกเก็บรักษาไว้ในราชสำนักหรือตามพระอารามต่างๆ ชาวบ้านทั่วไปไม่ใคร่จะรู้หนังสือนัก จึงไม่ได้ให้ความสำคัญกับการศึกษา ห้องสมุดของจีนจึงถูกจำกัดอยู่ในวงแคบๆ กว่าจะเริ่มเผยแพร่สู่สาธารณะอย่างจริงจังก็คือในช่วงปี ค.ศ.๑๙๐๐

สำหรับประวัติศาสตร์ของห้องสมุดในประเทศไทยนั้นเริ่มต้นเมื่อใดไม่ปรากฏแน่ชัด แผ่นดินสุวรรณภูมิในยุคสมัยที่ขอมเรืองอำนาจ มีการค้นพบโบราณสถานที่คาดว่าเป็นที่เก็บรวบรวมตำรา คัมภีร์ หรือจะเรียกว่าเป็นห้องสมุดในยุคแรกๆ เลยก็ว่าได้ เรียกว่า ครันทาลัย (Granthalaya) หรือคนไทยเรียกว่า บรรณาลัย คำว่า บรรณ หมายถึงหนังสือ คำว่า อาลัย หมายถึงสถานที่ ที่อยู่ อาจเทียบได้กับคำว่า วิทยาลัย บรรณาลัยเหล่านี้ถูกพบในประเทศกัมพูชา มีลักษณะคล้ายปราสาท สร้างขึ้นเพื่อเก็บรักษาพระคัมภีร์ต่างๆ ส่วนมากจะพบอยู่ภายในเทวสถาน จึงหมายความว่าเอกสารโบราณต่างๆ ถูกรวบรวมไว้โดยบรรดานักบวชเป็นสำคัญ

ปราสาทบันทยสรี (Banteay Srei) ในกัมพูชา มีส่วนที่เป็นบรรณาลัยรวมอยู่ด้วย

บรรณาลัยในปราสาทตาเมือน ที่จังหวัดสุรินทร์
(ภาพจาก http://www.bloggang.com/viewblog.php?id=mosminly&group=1)

สำหรับประเทศไทยนั้น เราเริ่มมีการใช้อักษรไทยในสมัยแผ่นดินสุโขทัย แต่เดิมทีนั้นอาณาจักรนี้เป็นเมืองขึ้นของพวกขอม ต่อมาเมื่อปฐมกษัตริย์ราชวงศ์พระร่วงได้สถาปนากรุงสุโขทัยขึ้นและประกาศอิสรภาพ มีการพัฒนาในด้านต่างๆ อย่างต่อเนื่องรวมถึงวัฒนธรรมการใช้ภาษา ในรัชสมัยสมเด็จพ่อขุนรามคำแหงมหาราช มีการประดิษฐ์ตัวอักษรไทยขึ้นใช้เป็นครั้งแรก (ราวปี พ.ศ. ๑๘๒๖) โดยยังคงได้อิทธิพลมาจากภาษาขอมโบราณ นำมาประยุกต์ให้เป็นภาษาไทยเรียกว่า “ลายสือไทย” มีข้อความตอนหนึ่งบันทึกไว้ในศิลาจารึกหลักที่หนึ่งความว่า “เมื่อก่อนลายสือไทยนั้นบ่มี ๑๒๐๕ ศก ปีมะแม พ่อขุนรามคำแหงหาใคร่ใจในใจ แลใส่ลายสือไทยนี้ ลายสือไทยนี้จึ่งมีเพื่อขุนผู้นั้นใส่ไว้”

ในสมัยโบราณชาวไทยส่วนใหญ่ยังคงไม่รู้หนังสือ การอ่านการเรียนหนังสือเป็นสิทธิ์ของเจ้านายในราชสำนัก หรือพวกข้าราชสำนัก เจ้าขุนมูลนายในรั้วในวัง ชาวบ้านส่วนใหญ่ไม่ใคร่จะใส่ใจเรื่องการใฝ่หาความรู้มากนัก เรื่องของห้องสมุดจึงไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่ามีเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อใด แต่สันนิษฐานว่าน่าจะมีขึ้นแล้วเมื่อไทยเริ่มมีการใช้ภาษาเป็นของตนเอง แต่น่าจะคงอยู่ในราชสำนัก เป็นห้องสมุดส่วนพระองค์ของพระมหากษัตริย์หรือเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ และอีกสถานที่หนึ่งที่น่าจะมีการเก็บรวบรวมสรรพตำราต่างๆ รวมถึงพระคัมภีร์ทางพุทธศาสนาคือที่วัด และวัดที่มีการจัดเก็บทำนองนี้ก็สันนิษฐานได้ว่าต้องเป็นวัดที่อยู่ในพระบรมราชูปถัมภ์ของพระเจ้าแผ่นดิน

หลักศิลารารึก ของสมเด็จพ่อขุนรามคำแหงมหาราช

ในรัชสมัยพระมหาธรรมราชาลิไท (พระมหาธรรมราชาที่ ๑) ได้ทรงพระราชนิพนธ์หนังสือสำคัญไว้เล่มหนึ่งคือ “เตภูมิกถา” หรือ ไตรภูมิพระร่วง (ราวปี พ.ศ. ๑๘๘๘) เป็นการรวบรวมเรื่องราวทางพระคัมภีร์ในพระพุทธศาสนาหลากหลายเรื่อง จัดเป็นวรรณกรรมทางพุทธศาสนาที่สำคัญที่สุดเล่มหนึ่งของไทย กล่าวถึงการก่อกำเนิดภูมิทั้งสาม คือ กามภูมิ รูปภูมิ อรูปภูมิ และเล่าถึงการเกิดของสรรพชีวิตต่างๆ โดยอ้างอิงจากพระคัมภีร์โบราณ เตภูมิกถาจึงได้รับการยกย่องให้เป็นวรรณากรรมชิ้นแรกของประเทศไทย

เอกสาร หนังสือราชการ หรือบันทึกต่างๆ นั้น จารึกลงบนใบลาน แล้วนำมาผูกเรียงต่อกันพับทบซ้อนเป็นชั้นๆ เรียกว่า หนังสือผูก มีการสร้างสถานที่เก็บรักษาไว้ในพระบรมมหาราชวัง เรียกว่า หอหลวง เพื่อเก็บรักษาเอกสารของราชสำนักเหล่านี้ไว้โดยเฉพาะ นี่จึงอาจจะอนุมานได้ว่าเป็นจุดกำเนิดของห้องสมุดของประเทศไทยก็ว่าได้

ล่วงเข้าสู่แผ่นดินกรุงศีอยุธยา เป็นช่วงที่ประชาชนกินดีอยู่ดี แผ่นดินร่วมเย็นเป็นสุข ปราศจากศึกสงคราม ในน้ำมีปลาในนามีข้าว เมื่อประชาชนใช้ชีวิตกันอย่างปรกติสุข จึงเริ่มมีเวลาหันมาสนใจศึกษาเรียนรู้ในเรื่องราวต่างๆบรรดาผู้มีทรัพย์ส่วนใหญ่จึงมักส่งบุตรหลานของตนไปร่ำเรียนวิชาตามสำนักวิชาต่างๆ ทั้งสรรพวิชาความรู้ในทางโลกและทางธรรม รวมทั้งศิลปวิชาการต่อสู้ ซึ่งนอกจากสำนักวิชาที่มีอยู่ทั่วไปแล้วอีกสถานที่หนึ่งซึ่งเป็นแหล่งศึกษาวิชาความรู้ก็คือวัด

หนังสือผูก หรือหนังสือใบลานของไทย (ภาพจากเว็บกาญจนาภิเษก)

ภายหลังที่มีการใช้ภาษาไทยมาต่อเนื่องยาวนาน ตำราต่างๆ จึงไม่ได้ถูกเก็บไว้แต่เพียงในราชสำนักอีกต่อไป โดยเฉพาะคัมภีร์ทางพุทธศาสนา วัดอารามต่างๆ มีการคัดลอกและเก็บรวบรวมพระคัมภีร์เหล่านี้ไว้ และยังรวมถึงตำราความรู้ในทางโลกอีกด้วย มีการสร้างอาคารสำหรับเก็บรักษา เรียกว่า หอไตร เก็บรักษาหนังสือผูกหรือหนังสือใบลานซึ่งบางส่วนยังคงหลงเหลือให้เห็นเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์อยู่จนถึงปัจจุบัน

ในสมัยกรุงศรีอยุธยานับได้ว่าเป็นยุคทองหรือยุครุ่งเรืองของวรรณกรรมไทย มีการประพันธ์หนังสือและวรรณกรรมมากมายหลายเรื่อง นั่นหมายถึงมีการพัฒนาการทางภาษาอย่างดียิ่ง เมื่อมีการสร้างวรรณกรรมมากมายจึงจำเป็นต้องมีการจัดเก็บรักษา ดังนั้นจึงน่าจะมีการสร้างห้องสมุดขึ้นเพียงแต่ในยุคนั้นน่าจะยังคงเป็นห้องสมุดส่วนบุคคลเหมือนในสมัยสุโขทัย คือเป็นห้องสมุดส่วนตัวของเจ้านายชั้นผู้ใหญ่หรือบรรดาเศรษฐีต่างๆ มากกว่า เว้นแต่ตำราทางศาสนาที่มีการเก็บรักษาและใช้อยู่ภายในวัด

ต่อตอนหน้า รับรองจบแน่